Forum Renkli - Türkiye`nin En Renkli Eğlence ve Bilgi Paylaşım Platformu  



"Taklitler, Asıllarını yaşatırmış."
Go Back   Forum Renkli - Türkiye`nin En Renkli Eğlence ve Bilgi Paylaşım Platformu > Eğitim & Öğretim > Eğitim ve Öğretim Genel > Hukuk
Ücretsiz Kayıt ol veya Üye Girişi yapın.
Hukuk Hukuk dersi hakkındaki tüm bilgiler ve paylaşımlar bu bölümdedir.

Forum Renkli - Türkiye'nin En Renkli Eğlence ve Paylaşım Platformuna Hoşgeldiniz.
Forum Renkli'ye Hoşgeldiniz. Forumumuza ücretsiz KAYIT olarak, forumumuzda bilgi alışverişi yapabilir ve aramıza katılıp samimi dostluklar kurabilirsiniz.

Forumumuzda bizimle birlikte paylaşıma katılmak için buradan üye olabilirsiniz.



veya Facebook üyeliğiniz ile sitemize kayıt olabilirsiniz.
Etiketli Üyeler Listesi

Yeni Konu Aç Cevap Yaz
 
LinkBack Seçenekler Stil
Alt 29 Mart 2013, 22:00   #1 (permalink)
Fasl-ı Kırmızı

DoLaNTiN - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Üyelik tarihi: 05 Mart 2013
Nerden: unrealden
(Mesajlar): 3.058
(Konular): 2015
İlişki Durumu: Evli
Burç:
Renkli Para : 315426
Aldığı Beğeni: 166
Beğendikleri: 22
Ruh Halim: Huzurlu
Takım :
Standart Dna incelenmesinin hukuk alanindaki işlevi

DNA İNCELENMESİNİN

HUKUK ALANINDAKİ İŞLEVİ



Mustafa SALDIRIM

Samsat Cumhuriyet Savcısı



Giriş

Mendel ile başladığı genellikle kabul edilen genetik bilimi çağımızda çok mesafe almıştır. Mendel biyolojik ve matematiksel prensiplerin birlikte uygulanabileceğini saptamak suretiyle canlıların genetik yapısının temellerini bulmuştur.(1) Mendel’in bezelyelerdeki bitki boyu, tohum şekli, çiçek rengi konularında yapmış olduğu çalışmalar bugün insan kopyalanması aşamasına ulaşmış bulunmaktadır.

Adlî tıp alanında DNA analizi ile kimlik tespiti son yıllarda tüm dünyada ve buna paralel olarak ülkemizde gündeme gelmiştir. Bu gelişmeye moleküler genetik veya bir başka deyişle rekombinant DNA teknolojisinde kaydedilen ilerlemeler neden olmuştur.(2) Tıbbî genetik alanında yaşanmakta olan bu devrimin gerçekleşmesini sağlayan en önemli gelişmelerden biri DNA molekülü üzerinde bulunan nükleotid dizisi değişimlerinin direkt olarak görünebilir hale getirilmesi olmuştur.(3)

Gen teknolojisindeki bu gelişmelerin hukuku iki şekilde etkilediği söylenebilir.

Birincisi, uyuşmazlık konusu bazı maddî vakıaların gelişmiş bu teknoloji sayesinde güvenilir bir şekilde aydınlatılmasının olanaklı hale gelmiş olmasıdır.

İkincisi ise gen teknolojisinin uygulanmasından doğan uyuşmazlıkların çözümü için hukuksal çözüm yollarının araştırılması ve bu konuyla ilgili hukukî alt yapının oluşturulmasının bir zorunluluk haline gelmiş bulunmasıdır.

Biz çalışmamızda sadece gen teknolojisinden yararlanılarak uyuşmazlık konusu maddî vakıaların nasıl aydınlatılabileceği ve özellikle bu konudaki delillerin hukukî değeri ile ilgili açıklamalarda bulunacağız.

A. DNA testi nedir?

Rekombinant DNA teknolojisinin gelişimi tek yumurta ikizleri hariç her bir kişi için özgün olan DNA moleküllerinin tanımlanmasına yol açmıştır.(4)

DNA parmak izi uygulamalarının ilk ve en önemli basamağı incelenen biyolojik örnekteki DNA molekülünün sağlam bir şekilde izolasyonudur. İzole edilen yüksek molekül ağırlıklı DNA’nın daha ileriki aşamalarda gerçekleştirilecek restriksyon ve blot transferine yetecek miktarda ve uygun saflıkta elde edilmesi başlıca hedeftir.(5)

DNA parmak izi veya DNA profili tayini testleri tıbbî genetikte sıklıkla kullanılan DNA polimorfizmini esas alırlar. Polimorfizim terimi, DNA molekülü üzerinde bulunan, herhangi bir hastalıkla ilişkili olmayan ve kişiler arasında farklılık gösteren nükleik asit değişimlerini ifade eder. Bu değişimi göstermek için kullanılan rekombinant DNA teknikleri ile restriksiyon fragman boy polimorfizmleri (restriction fragment length poly-morphism: RFLP) incelenir.(6) Böylece DNA molekülleri arasındaki farklılıklar doğrudan ve güvenli bir şekilde tespit edilebilir. Bu testlerde en sık olarak insan DNA’sında bulunan değişken sayıda rastgele tekrarlar (variable number of tandem repeats:VNTR) hedef olarak seçilmişlerdir. Söz konusu VNTR’ler yaklaşık 20 ile 40 nükleotitden oluşan tekrarlar içerirler.(7)

B. DNA testinin hukuk alanındaki rolü

Çeşitli ülkelerde DNA profilleri adlî makamlar ve bilim adamlarının işbirliği ile ceza ve hukuk davalarının çözümünde güvenilir delil sağlamak için kullanılmaktadır. Bu davaların kapsamına çeşitli cinayet ve tecavüz olayları, nesep tayininden kaynaklanan uyuşmazlıklar girmektedir. Hindistan’da DNA parmak izi yönteminin adlî uygulamalara ışık tutmak üzere kullanılması amacıyla başlatılan çabalar 1986 yılına dayanır. Çalışmaların ilki tartışmalı bazı babalık tespitlerinde, insan kan örneklerinden yüksek molekül ağırlıklı DNA’nın izolasyonu olmuştur. Bulguları açıklanan bu çalışmada kan örneklerinden izole edilen DNA molekülünün elde edilme verimi ortalama 27 mg/ml olup, saflığı 1.8 (OD 260 /OD 280) bulunmuş, molekülün sağlamlığı agaroz jel elektroforezi ile araştırılmış ve bulguların literatürdeki verilere uyduğu saptanmıştır.(8)

İleride kimlik tespiti amacı ile kullanılabilecek DNA profili bilgi bankalarının oluşturulmasının yararlı olacağı çeşitli çevrelerce ciddî olarak düşünülmektedir. Amerika Birleşik Devletlerinin bazı eyaletlerinde tecavüz suçundan mahkûm olanların DNA profillerine ait bilgi bankalarının oluşturulması için kanun hazırlanmakta veya hazırlanması düşünülmektedir. Yine bu DNA profili bilgi bankaları kapsamına uçak kazalarında kimlik tespiti için hava yollarında çalışanların, savaşta ölenlerin belirlenmesi için silâhlı kuvvetler mensuplarının ve yeni doğan bebeklerin dahil edilmesini savunanlar bulunmaktadır.(9)

Amerika Birleşik Devletlerinin bazı eyaletlerinde DNA testi mahkûmiyet kararlarına karşı yargılamanın yenilenmesi aşamasında da önemli bir işleve sahip olmuştur. Mahkûm olan sanıkların daha sonra yargılamanın yenilenmesi aşamasında yapılan DNA testi sonucuna göre suçsuz olduklarının tespit edildiği vakıalara rastlanmıştır.(10) Bu haliyle DNA testi adalet için ikinci bir şans olarak görülmektedir.(11) Amerika Birleşik Devletleri Adalet Bakanlığı tarafından yargılama sonrasında DNA analizi yapılmak suretiyle jürinin verdiği mahkûmiyet kararlarının bilim sayesinde ortadan kaldırılmasına ilişkin 1996 yılında yayınlanan rapordan sonra DNA incelemesine olan ilgi çok artmıştır. Bu raporun sonuç bölümünde mahkûm edilen bazı kişilerin daha sonra yapılan DNA testleri sonucunda suçsuz olduklarının kanıtlanması nedeniyle eyaletlerin bu konuyu daha fazla dikkate alma gereği duydukları belirtilmiştir.(12)

Gen teknolojisinin hukukî uyuşmazlıkların çözümüne getireceği kolaylıklar salt bunlarla sınırlı değildir. İleride gen teknolojisi kullanılarak işlenen suçları düzenleyen ceza yasalarının çıkması hiç de uzak bir ihtimal gibi görünmemektedir. Çok değerli bir hayvanın zilyedinden izin alınmadan ve hayvana da zarar verilmeden kopyalanması belki de ileride cezaî bir müeyyideye bağlanacaktır. Günümüzde böyle bir olayın sebepsiz zenginleşme ya da vekaletsiz iş görme hükümlerine göre bir hukuk davasına konu olma ihtimali vardır. Bu hallerde de maddî vakıanın güvenilir bir şekilde tespit edilmesinde DNA testi kuşkusuz büyük bir öneme sahip olacaktır.

C. DNA testinin hukuk ve ceza yargılamasındaki işlevi

1. Genel olarak

DNA testi hem hukuk yargılamasında hem de ceza yargılamasında kullanılması gereken bir yöntemdir. Ceza yargılama sistemimizde delil serbestliği ve hâkimin delilleri serbestçe takdir etme yetkisi mevcut bulunduğundan akla, mantığa ve bilime aykırı olmayan her türlü delilden yararlanılması mümkündür. DNA testi de bu açıdan değerlendirildiğinde ceza davalarında vazgeçilmez bir ispat aracı olarak kabul edilmelidir.

Hukuk yargılama sistemi için de durum ceza yargılama sisteminden pek farklı değildir. Çünkü HUMK’un 293/2’nci maddesi uyarınca “Cürümden mütevellit olsun veya olmasın tazminatı müstelzim fiillerin” ispatı yazılı delille ispat zorunluluğuna tâbi değildir. Her ne kadar maddede hukukî fiillerin ispatı için şahit dinlenebileceği belirtilmişse de bu Kanun hükmünün anlamını sadece şahit dinlenilmesi ile sınırlamak doğru olmaz. Bu hükümde hukukî fiillerin kanunda yazılı deliller dışındaki delillerle de ispatının mümkün olduğu bir başka anlatımla bu fiillerin ceza yargılamasında olduğu gibi her türlü delille ispat edilebileceği belirtilmek istenmiştir. HUMK’un 367’nci maddesi de vardığımız bu sonucu doğrulamaktadır. Bu maddeye göre hâkim “... senetsiz ispatı caiz olan davalarda resen veya talep üzerine bu Kanunda gösterilmemiş olan diğer hüküm sebeplerinin istima ve tetkikatına” karar verebilecektir. HUMK’un 293/2 maddesine göre hukukî fiillerin ispatı senetsiz ispatı caiz olan davalardan sayıldığına göre hukukî fiiller, HUMK’un 367’nci maddesine göre de kanunda sayılmayan her türlü delille de ispat edilebilir. Bu nedenle özel hüküm sebeplerini sadece gayrimenkul dışındaki şeyler üzerindeki keşif halleri(13) olarak düşünmek isabetli olmaz.

DNA testleri hukukî fiillere ilişkin olarak kullanıldıkları için ceza davalarında olduğu gibi hukuk davalarında da çok önemli bir yere sahip olacaklardır. Buna rağmen ceza yargılama hukuku ile medenî yargılama hukukuna hâkim olan ilkelerin farklı olması nedeniyle DNA testinin sonuçlarının değerlendirilmesi veya bu incelemeye başvurulup başvurulmaması konusunda ceza davası ile hukuk davası arasında az da olsa farklılıkların bulunması mümkün olabilir.(14)

Yargı uygulamasında yeni kullanılmaya başlanan bir yöntemin güvenilirliği ve değerlendirilmesi konusunda bir anda yeknesak bir uygulamanın başlaması düşünülemez. Nitekim Amerika Birleşik Devletlerindeki eyaletlerde DNA testi ile ilgili uygulama birliğinin olmadığı belirtilmiştir.(15)

2. Usul ekonomisi açısından DNA testi

HUMK’un 77’nci maddesine göre yargıç, yargılamanın mümkün olduğu derecede hızlı ve düzenli bir şekilde işlemesine ve gereksiz masraf yapılmamasına dikkat etmek zorundadır. DNA testi için gerekli olan malzemeler yurt dışından ithal edildiği için bu inceleme yargılama giderlerini önemli ölçüde arttırmaktadır. Bu nedenle de babalık davalarında öncelikle kan muayenesi(16) yaptırılmakta baba olduğu iddia edilen şahsın % 99,73’ten daha az ihtimalle baba olabileceği belirlenmiş ise DNA tiplemesi yapılması yoluna gidilmektedir.(17) Bu nedenle Yargıtay İkinci Hukuk Dairesinin “B-3” formül bozma kararında önce basit ve ekonomik yöntemlerle maddî vakıanın tespit edilmesine çalışılması, bu şekilde güvenilir sonuç elde edilemediği takdirde DNA testi yapılması öngörülmüştür. Yargılamanın hızlı bir şekilde yürütülmesi de bir usul hukuku ilkesi olarak kabul edildiğine göre (HUMK, m.77) aslında kan muayenesi yapılmadan doğrudan DNA incelemesi yapılması yoluna gidilebilmelidir. Bu şekilde yargılamanın daha hızlı bir şekilde yapılması ve kan muayenesi sonucunun maddî vakıayı aydınlatmaya yetmemesi sebebiyle DNA testi uygulanmasından dolayı meydana gelecek gecikmeler önlenebilir. Ancak bu durumda yargılama giderlerinin ağırlaştırılması söz konusu olmakta ve usul ekonomisi ilkesi ile yargılamanın çabukluğu ilkesi birbiriyle çelişmektedir.

Kanımızca çelişen bu iki ilkenin şu şekilde bağdaştırılması mümkündür. Hukuk davalarında ve özellikle babalık davalarında DNA testinin öncelikle uygulanıp uygulanmaması konusunda davacının görüşü alınmalı, davacının gerekli giderleri ödemeyi kabul etmesi halinde kan muayenesine gidilmeden doğrudan DNA incelemesi yaptırılmalıdır. Bu tercihte davalının korunmaya değer bir yararı olmadığı için davacının iradesi esas alınmalıdır. Davayı inkar eden davalının daha sonra yargılama masraflarına mahkûm edileceği düşüncesiyle usul ekonomisi ilkesine öncelik verilmesinin bir gereği yoktur. Kaldı ki kan muayenesi sonucunun hüküm kurmaya yeterli olmaması halinde davalı zaten DNA testine katlanmak zorunda kalacaktır.

Davacının ilk önce kan muayenesi yapılmasını istemesi halinde ise davacıyı masraflı olan DNA incelemesine zorlamak doğru olmaz. Bu durumda önce kan muayenesi, bunun sonucunun hüküm kurmaya elverişli olmaması halinde ise DNA incelemesi yaptırılmalıdır.

Ceza yargılaması açısından DNA testinin uygulanmasının hukuk yargılamasına göre pek farklı bir özellik göstermediğini daha önce belirtmiştik. Ama ceza yargılamasında usul ekonomisi ilkesinin önemi hukuk yargılamasına göre daha az olduğu için özellikle tutuklu işlerde Cumhuriyet savcısının ya da yargılama makamının tercihi kan muayenesine başvurmadan doğrudan DNA testi yapılması olmalıdır. Özellikle CMUK’un 3842 sayılı Yasa ile değişik 110/2 hükmüne göre hazırlık soruşturması ve yargılama aşamasında tutukluluk süreleri sınırlanmış olduğundan tutuklu işlerde doğrudan DNA testine başvurulmasında yasal bir zorunluluk bulunduğu da söylenebilir.

3. Yargılama makamının DNA testi sonucunu değerlendirmesi

DNA incelemesi sonucunda verilen bilirkişi raporu bilimsel bir mütalâadır. Ancak bilimsel bir mütalâa olması yargılama makamını mutlak olarak bağladığı anlamına gelmez. Yargıç bu delili de takdir edecektir.(18) Çünkü yanılmalar daima mümkündür ve bu nedenle yargıcın bu raporla bağlı olmaması gereken durumlar olabilir. Tamamen objektif ve doğru olan bilimsel delil mevcut olduğu takdirde ise hâkimin bu delille bağlı olmasında zorunluluk vardır. Bütün sorun her türlü sübjektif etkilerden uzak,(19) objektif ve bilimsel kurallara uygun doğru delil elde edilmesidir.(20) Başka bir anlatımla yüksek düzeyli bilimsel incelemeler sonucunda ortaya konulan bilirkişi görüşleri, hukukî anlamda olmasa da bilimsel açıdan mahkemeyi bağlayacaktır.(21) Bu nedenle yargılama makamının DNA incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunu bilirkişi raporlarına ilişkin genel esasların yanı sıra aşağıda belirteceğimiz yönlerden de değerlendirmesi gerektiği kanısındayız.

a. DNA analizinin uzman kişiler tarafından yapılması

DNA incelemesi sonucunda düzenlenen rapor her şeyden önce bir bilirkişi raporudur. Bu nedenle bilirkişi incelemesi sırasında uygulanan kurallar ve esaslar DNA incelemesi için de kural olarak geçerlidir. Bu nedenle biz bu başlık altında bilirkişilere ilişkin genel açıklamalarda bulunmayıp sadece bilirkişiliğin DNA incelemesinde arz ettiği özellikler üzerinde duracağız.

Bir davada hâkim tarafından bilinmeyen özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde oy ve görüşüne başvurulan kişiye (veya kişilere) bilirkişi denir (HUMK, m. 275). Hâkimin DNA incelemesini bir uzmana yaptırması gerekir. Bu uzman Adlî Tıp Kurumu, Polis Kriminal Laboratuvarı gibi kurumlarda çalışan kişilerden seçilebileceği gibi adlî tıp ile ilgili özel laboratuvarlarda ya da üniversitelerin bu konuyla ilgili ana bilim dallarında çalışan kişilerden de seçilebilir. Burada önemli olan davanın sonucunu belirleyecek kadar önemli bir konuda verilen raporun uzman bir kişi tarafından hazırlanmış olmasıdır. İyi yapılan bir bilirkişi seçimi daha sonra davanın taraflarının bilirkişi raporuna karşı bilirkişinin uzman olmadığı yönündeki itirazlarını önceden önleyeceği için yargılamanın çabuk bir şekilde yürütülmesi açısından önem taşımaktadır. Mümkün olduğu ölçüde bilirkişinin bu uzmanlığını kanıtlayan belgeler dosyaya konulmalı ya da konuyla ilgili unvanı olan kişiler bilirkişi olarak seçilmelidir.

Nitekim DNA analizi metodlarının arasında genelde az bilinen “bağlantı analizi” metodunun uygulanması sırasında incelemeyi yapan kişinin bazı durumlarda sonuçları hatalı yorumlayabileceği belirtilmiştir.(22)

b. Teknik olanakların elverişli olması

Bilirkişi raporunun uzman bir kişi tarafından hazırlanması tek başına yeterli değildir. Aynı zamanda bilirkişinin sahip olduğu teknik olanakların da bu şekilde bir rapor hazırlanmasına elverişli bir standartta bulunması gerekir. Bu nedenle DNA testi konusunda bilirkişilik yapacak özel veya resmî merkezler için teknik olanaklar açısından bir standart getirilmelidir. Bu incelemelerin yapılmasında yararlanılan cihazların çok pahalı olması nedeniyle kalitesiz cihazlar kullanılarak verilecek raporlar adlî hatalara neden olabilir.

Amerika Birleşik Devletlerinde DNA analizinin bir delil olarak mahkemelere sunulmasında “Fry kriterleri” olarak adlandırılan bir kural uygulanmaktadır. Buna göre yeni bir bilimsel tekniğin uygulanması ile elde edilen sonuçlar mahkemelere delil olarak sunulmadan önce o teknik, ait olduğu bilim dalında yeterli derecede yerleşmiş olmalı ve genel kabul görmelidir. “Fry kriterleri” Amerika Birleşik Devletlerinde yerine gelmiş ve pek çok eyalet yüksek mahkemesi DNA analizini bir delil olarak kabul etmiştir. DNA analizinin bir delil olarak kabul edilmediği davalar da olmuştur. Kabul edilmemesinin gerekçesini ise DNA testini uygulayan laboratuvarların teknik yeterliliği ile ilgili şüpheler oluşturmuştur.(23)

c. Bilirkişi raporu mantığa uygun olmalıdır

Bilirkişi raporu tecrübe kurallarına aykırı olabilirse de mantık kurallarına aykırı olamaz. Tecrübe kuralları hayat deneyimlerine ve büyük sayılar kanununa dayandığı için bazı istisnaî durumların doğması mümkün olabilir. Örneğin, evli bir kadının doğurduğu bebeğin babası, hamile kaldığı sırada evli olduğu şahıstır. Bu tecrübe kuralının da etkisi ile MK’nın 300 ve 303’üncü maddeleri düzenlenmiştir. Ancak bu tecrübe kuralının aksi de olabilir. Kadın evli olduğu sırada kocası dışında bir kişi ile cinsel ilişkiye girerek çocuk sahibi olabilir.

Mantık kuralları açısından ise durum farklıdır. Örneğin cinayet veya ırza geçme suçu ile suçlanan sanığın olay anında başka bir şehirdeki kapalı cezaevinde olduğunu resmî kayıtlarla (cezaevi kayıtlarıyla) ispatlaması halinde olay yerinde bulunan doku örneklerinin olay anında kapalı cezaevinde olan sanığa ait bulunduğuna ilişkin DNA testi sonucunu şüpheyle karşılamak gerekir. Klâsik mantığın üçüncü temel kuralına göre üçüncü durumun imkânsızlığı söz konusudur.(24) Bir kimse aynı anda iki ayrı yerde birden olamaz. Bir kimse kapalı cezaevinde iken kapalı cezaevi dışında bir suç işleyemez. Bilirkişi raporunun mantığa aykırı olması her zaman bu kadar net bir şekilde ortaya çıkmayabilir. Aynı sanık olay anında açık cezaevinde ya da organ nakli nedeniyle hastanede bulunduğunu yine resmî belgelerle ispatlayabilir. Bütün bu örnekler DNA testinin kesin delil(25) olarak kabul edilmesi fikrini şüpheyle karşılamayı gerektirmektedir. Kanımızca gerek hukuk davalarında gerekse de ceza davalarında DNA testine rağmen yapılan adlî soruşturmanın da önemli olduğunu unutmamak gerekir. Soruşturma sırasında toplanması mümkün olan tanık anlatımı dahil her türlü delili toplamak isabetli karar verilmesi açısından bir zorunluluktur. En azından bu şekilde DNA incelemesi sonucu verilen bilirkişi raporlarının güvenirliğini, test sırasında bir hata yapılıp yapılmadığını değerlendirmek ve rapora yapılan itirazlar hakkında daha sağlıklı bir karar vermek mümkün olabilir.

Yapılan adlî soruşturmanın DNA incelemesi sonucu verilen bilirkişi raporunu doğrulaması DNA testi sonucuna göre bir karar verilmesi için bir zorunluluk olarak kabul edilemez ise de yapılan adlî soruşturmanın sonucu ile DNA incelemesi sonucu arasında yukarıdaki örneklerde olduğu gibi bir mantıksızlık varsa bu çelişkinin nedeni araştırılarak bulunmalıdır. Çelişki giderilmeden veya hangi sonucun neden üstün tutulduğu yeterli gerekçelerle açıklanıp tartışılmadan sadece DNA testine göre karar verilmemelidir. En azından günümüzün olanakları ile DNA incelemesinin %100 doğru sonuç vermediği(26) unutulmamalıdır. Ayrıca aynı aileye mensup bireylerin ve özellikle tek yumurta ikizlerinin DNA yapılarının benzerliği de dikkate alınmalıdır.

D. DNA incelemesinde kullanılan biyolojik bulgular doğru olmalıdır

DNA testine esas alınacak biyolojik bulguların dava konusu olayla ilgili şahıslara ait olması sonucun doğruluğu açısından çok önemlidir. Yapılması muhtemel hilelerin önlenmesi için Yargıtay İkinci Hukuk Dairesinin daha önce sözünü ettiğimiz “B-3” formül kararında davacı, çocuk ve davalının birlikte DNA testi yapılacak kuruma gönderilmesi öngörülmüştür. Bu yapılırken gönderilen şahısların sol kollarının mühürlenmesi ve ayrıca mühürlü fotoğraflarının da birlikte gönderilmesi yapılması olası hileleri önleyecektir.

Davalı ya da sanığın DNA testi için gerekli doku örneklerini vermekten kaçınması durumunda ne HUMK’ta ne de CMUK’ta özel bir düzenleme vardır. Alman Usul Kanununa eklenen bir hükme göre herkes sağlığı için bir sakınca olmadıkça nesebin tespiti için gerekli vücut muayenesine ve özellikle kan muayenesi için kendisinden kan alınmasına katlanmak ile yükümlüdür; kaçınma halinde kendisine karşı zor kullanılabilir (Alman ZPO §372 a). Benzer bir hüküm Bern Kantonu Usul Kanununa da eklenmiştir (Bern ZPO §264 bis). Nöşatel Usul Kanununa da vücut muayenesine ve özellikle kan muayenesi için kan alınmasına katlanmak yükümlülüğüne ilişkin yeni bir hüküm eklenmiştir (bkz. Nöşatel Usul Kanunu m. 251 bis).(27)




DoLaNTiN isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı
Alt 29 Mart 2013, 22:00   #2 (permalink)
Fasl-ı Kırmızı

DoLaNTiN - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Üyelik tarihi: 05 Mart 2013
Nerden: unrealden
(Mesajlar): 3.058
(Konular): 2015
İlişki Durumu: Evli
Burç:
Renkli Para : 315426
Aldığı Beğeni: 166
Beğendikleri: 22
Ruh Halim: Huzurlu
Takım :
Standart

Yargılama makamı gerek davanın taraflarının gerekse de üçüncü kişilerin DNA incelemesine esas olmak üzere kan, kıl gibi doku örneklerinin alınmasına karar verip de bu kişiler kararın gereğini yerine getirirse herhangi bir sorun ortaya çıkmaz. Ancak kan örneklerinin alınmasına izin vermezlerse, bu kişilerden DNA analizine elverişli doku örneklerinin zorla alınmasının mümkün olup olmadığı sorunu ortaya çıkar.

Hukukumuz açısından ise bu sorunu medenî yargılama hukuku ve ceza yargılama hukuku açısından ayrı ayrı değerlendirmek faydalı olacaktır.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi Türk hukukunda bu konuyla ilgili açık bir kanun hükmü yoktur. Ancak 2659 sayılı Adlî Tıp Kurumu Kanununun 23’üncü maddesinin (C) bendinin 2’nci fıkrasına göre “Adlî Tıp Kurumu Genel Kurulu ve İhtisas Kurulları ilgili kişileri gerektiğinde muayene ve bunları usulüne göre dinleyebilir. Her türlü tetkikatı yapar ve yaptırabilir.” Adlî Tıp Kurumu Kanununun 20’nci maddesinde açıkça sayılmış olan kan muayenesinin de bu hüküm kapsamına girdiği ve dolayısıyla hâkimin tarafları dinledikten sonra gerekli tedbirleri alarak (HUMK m. 367, 2. yarım cümle) o kişinin muayene edilmek ve kanı alınmak üzere zorla Adlî Tıp Kurumuna gönderilmesinin mümkün olduğu ileri sürülmüştür.(28) Bir kişinin vücudunun zorla muayene edilmesinin ve kendisinden zorla kan alınmasının mümkün olmadığının kabulü halinde kan vermekten kaçınan kişinin durumunun hâkim tarafından o kişi aleyhine değerlendirilmesi gerektiği de belirtilmiştir.(29)

Bu görüş çeşitli açılardan eleştirilebilir. Öncelikle daha önce değindiğimiz gibi DNA analizleri Adlî Tıp Kurumunda yapılmamakta Adlî Tıp Kurumu, üniversitelerin ilgili ana bilim dallarındaki uzmanlara bu incelemeyi yaptırmaktadır. Yargıtay İkinci Hukuk Dairesinin “B-3” bozma kararında belirtildiği gibi DNA analizleri gerektiğinde üniversitelerde de yaptırılabilmelidir. Bu nedenle Adlî Tıp Kurumu Kanununun her zaman uygulanmasının mümkün olduğu söylenemez. İkinci olarak en kolay DNA analizi kan ile yapılmakla birlikte ölmüş bir insanın sadece iskeletten ibaret cesedi üzerinde yaptırılacak DNA incelemesi için kemik dokusunun elde edilmesi gerekebilir. Bu ise 20’nci maddede açıkça sayılmamıştır. Üçüncü olarak Anayasa ile güvence altına alınan vücut bütünlüğüne karşı yapılacak bir müdahale için HUMK’un 367’nci maddesi yeterli bir açıklığa sahip değildir. Çünkü Anayasa’nın 17’nci maddesine göre “herkes yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.” Bu ilkenin istisnaları ise sonraki fıkralarda gösterilmiştir. Konumuzla ilgili olan Anayasa’nın 17’nci maddesinin 2’nci fıkrasında “tıbbî zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbî deneylere tâbi tutulamaz” hükmü yer almıştır. Bu fıkrada geçen kanunda yazılı hallerin ise Anayasa ilkesine istisna getirmeleri nedeniyle vücut bütünlüğüne yönelik müdahaleye açıkça izin vermeleri gerekir. Anayasa hukuku açısından soruna yaklaşıldığında HUMK’un 367’nci maddesinin vücut bütünlüğüne müdahaleye açıkça izin verdiğini söylemek zorlama bir yorum olur.

Bir kişinin zorla vücudunun muayene edilmesinin ve kan örneği alınmasının Anayasa’ya aykırı olduğu kabul edildiği takdirde hâkim kararına rağmen muayeneden ve kan vermekten kaçınan kişinin hukukî durumunun o kişinin aleyhine değerlendirilmesinin mümkün olmadığı haller de olabilir. Örneğin, Medenî Kanunun 245’inci maddesinin 2’nci fıkrasına göre evlenmeden önce gebe kalan kadının doğurduğu çocuğu koca tanımış olsa bile Cumhuriyet savcısı çocuğun kocadan olmadığının tespiti ve bu şekilde yanlışlığın giderilmesi için dava açabilir. Bu durumda davanın taraflarının kan muayenesine karşı çıkması halinde o çocuğun kocadan olmadığına hükmetmek kanımızca isabetli değildir. Çünkü kanun koyucu Cumhuriyet savcısının doğrudan dava açmasına olanak tanıyarak nesebin tespitinde kamu yararı görmüştür. Bu davalarda resen araştırma ilkesi uygulandığından maddî vakıa her türlü şüpheden uzak ve inandırıcı delillerle ispatlanmadıkça hüküm kurulamaz.

Bazı davalarda davanın tarafı olmayan üçüncü kişinin DNA testinin yapılması gerekebilir. Bu durumda üçüncü kişinin vücuduna müdahalede bulunulmasına muvafakat etmemesi halinde de problemler ortaya çıkabilir. Özellikle resen araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda tanıklığa ilişkin hükümlere göre uygulanan yaptırımlara (HUMK, m. 271) rağmen kişinin kan muayenesi yapılmasına izin vermemesi ihtimali vardır. Acaba bu durumda o kişiye karşı zor kullanmak mümkün olacak mıdır?

Hâkim kararına uymayan gerek tarafların ve gerekse de tarafların dışındaki üçüncü kişilerin DNA testi için gerekli dokunun alınmasına izin vermemeleri halinde sorunun nasıl çözülmesi gerektiği konusunda bir yasal düzenleme boşluğu bulunduğunu söyleyebiliriz. Bu nedenle yukarıda belirttiğimiz yabancı hukuklardaki düzenlemelere benzer bir düzenlemenin HUMK’ta yer almasında bir zorunluluk vardır. HUMK’un 367’nci maddesinin uygulanması suretiyle zorla kan örneği alınması Anayasa’nın 17’nci maddesi de dikkate alındığında zorlama bir yorum olarak görünmektedir. Diğer taraftan kan muayenesine izin vermeyen tarafın hukukî durumunun hâkim tarafından o tarafın aleyhine değerlendirilmesi resen araştırma ilkesine tâbi davalarda tercih edilmesi mümkün olmayan bir öneridir. Kaldı ki kan örneğinin alınmasına izin vermeyen kişinin üçüncü bir şahıs olması halinde durumunun hâkim tarafından aleyhe değerlendirilmesi söz konusu olamayacaktır.(30) Diğer taraftan yasaların günün ihtiyaçlarını karşılamaya yeterli olmaması nedeniyle daha doğru karar verilmesi amacıyla bilimsel gelişmelerin getirdiği kolaylıklardan mahkemelerin yararlanmaması düşünülemez. Bu nedenle zorlama yorumlarla da olsa zorla kan örneği alınmasının mümkün olduğu görüşü daha isabetli görünmektedir. Kaldı ki yapılan müdahale bir mahkeme kararına dayandığı için kişi dokunulmazlığını düzenleyen Anayasa’nın 17’nci maddesinin amacına aykırı bir yön bulunmadığı da söylenebilir.

Ceza yargılama hukuku açısından soruna bakıldığında HUMK’ta olduğu gibi CMUK’ta da konuyla ilgili açık bir düzenlemenin bulunmadığını görmekteyiz. Ancak CMUK’ta HUMK’a göre kan örnekleri alınmasını mümkün kılan hükümler bulunmaktadır. CMUK’un bilirkişi ve keşif faslı içinde yer alan 66’ncı maddesinin son fıkrasına göre “Hazırlık soruşturmasında muayeneleri icap eden kimselerin muayeneleri Cumhuriyet savcısının talebi ile yapılır.” Açıkça anlaşıldığı üzere kanun, muayeneleri yapılacak kimseler için bir sınırlama getirmediği gibi muayenenin cinsi konusunda da bir sınırlama getirmemiştir. Dolayısıyla hazırlık soruşturması sırasında Cumhuriyet savcısının DNA testi yaptırmasına izin veren açık bir kanun hükmü bulunduğu söylenebilir. (31)

Kamu davası açılmasından sonra yargılama makamı tarafından ihtiyaç duyulması halinde tekrar muayene yapılabileceği de açıkça belirtilmiştir (CMUK, m. 218). Bu nedenle medenî yargılama hukuku açısından vardığımız sonuca ceza yargılaması açısından da katılmakta bir sakınca göremiyoruz.

e. Elde edilen biyolojik bulgular sağlıklı ortamlarda muhafaza edilmelidir

Uzun süre bir yerde kapalı kaldıktan sonra incelenen biyolojik delillerin üstünde ortamın nem derecesine bağlı olarak mikroorganizmaların üreyebileceği unutulmamalı ve sonuçlar yorumlanırken bu husus dikkate alınmalıdır.(32) Bu nedenle yargılama sırasında bilirkişi raporuna bu açıdan yapılan itirazlar titizlikle değerlendirilmeli, itirazda haklılık payı bulunduğu takdirde elde edilecek yeni biyolojik delillerle tekrar DNA testi yaptırılmalıdır.

f. İstatistiki hesaplamaları yapılacak VNTR işaretleyicisinin allel ve genotip frekansları ilgili toplumda daha önce belirlenmiş olmalıdır

Adlî bir olayın meydana geldiği yerden elde edilen ve delil niteliğinde olan bir biyolojik örnek ile şüpheli bir şahsın genotipleri VNTR işaretleyicileri itibariyle karşılaştırıldığında sonuçlar farklı olduğunu gösterirse DNA parmakizi/profilinin adlî olarak geçerliliği hemen herkes tarafından kabul edilirken söz konusu genotiplerin aynı olması durumunda uygulanacak istatistiki hesapların doğruluğu ve geçerliliği Amerika Birleşik Devletlerindeki pek çok mahkemede tartışma konusu olmaktadır.(33)

Ülkemizde yapılan istatistiki çalışmaların yeterli olduğunu söylemek ise mümkün değildir.(34)

D. DNA incelemesinin yargılamanın yenilenmesi aşamasındaki işlevi

1. Genel olarak

Maddî anlamda kesin hükmün amacı kişiler arasındaki uyuşmazlıkların kesin biçimde çözümlenmesidir. Bu amacın gerçekleşmesinde hem devletin hem de kişilerin yararı vardır. Maddî anlamda kesin hüküm kural olarak sona ermez. Ancak bazı ağır yargılama yanlışlıkları nedeniyle kesin hükmün yeniden gözden geçirilmesine ve aynı uyuşmazlık hakkında yeni bir hüküm verilmesine istisnaî olarak olanak tanınmaktadır ki bu da olağanüstü bir kanun yolu olan yargılamanın yenilenmesidir.

DNA incelemesinin sağladığı ispat olanağı, daha önce dava konusu yapılıp kesin hüküm halini alan uyuşmazlıkların yeniden gözden geçirilmesi ihtiyacını doğurmaktadır.(35) Bu ihtiyaç hem hukuk yargılamasında hem de ceza yargılamasında kendini hissettirmektedir. Biz bu nedenle konuyu hem hukuk hem de ceza yargılaması açısından ayrı ayrı incelemeyi yararlı görüyoruz.

2. Hukuk Yargılamasında DNA testi nedeniyle yargılamanın yenilenmesi

Herhangi bir sebeple yapılan DNA testi sonucu daha önce kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla varılan sonucun aksini gösterebilir. Örneğin, bir kişinin baba olduğuna dair daha önce verilen bir mahkeme kararına rağmen daha sonra herhangi bir sebeple yapılan DNA testine göre o kişinin aslında baba olmadığı anlaşılabilir. Bu durumda bir yandan hukukî istikrar ve kesinliği amaçlayan kesin hüküm müessesesi diğer yandan bilimsel olanakların ortaya koyduğu şüphe götürmez maddî gerçek birbiriyle çelişmektedir. DNA testi sonucuna göre bulunan maddî gerçeğe hukukî değer verilmesi halinde kesin hüküm müessesesine bir istisna tanımak gerekecektir.

Alman Usul Kanununun 641-i maddesine göre “Babalık hakkında kesin olarak karar verilmiş bir hükme karşı yargılamanın yenilenmesi davası, ZPO. § 580’inci maddede yer alan hallerin dışında, eğer bir taraf babalık hakkında başlı başına veya önceki muhakemede ileri sürülmüş olan delillerle birlikte olarak bir başka karar verilmesini mucip olacak yeni bir rapor ibraz ederse (yine) caizdir.”(36) Dava sırasında mevcut verilerin kararın kesinleşmesinden sonra gelişen teknikler yardımıyla daha güvenilir şekilde değerlendirilmesi sonucu ilk verilen karara aykırı sonuç çıkmasının yargılamanın iadesi sebebi teşkil edip etmeyeceği Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda açıkça düzenlenmemiştir.

Yargıtay İkinci Hukuk Dairesi eski tarihli bir kararında(37) “... Bu sebeplerin (yargılamanın yenilenmesi sebeplerinin) kıyas yolu ile genişletilmesi söz konusu olamaz. İlk davanın duruşması sırasında gerek hariç memleketlerde ve gerekse memleketimizde o tarihte bilinmediği öne sürülen yeni ilmî vakıaların sonradan keşfedilmiş olması eskiye nazaran fennin inkişaf etmiş bulunması hali hukuk sistemimize göre HUMK’un 445-1’inci madde ve fıkrasındaki manada bir mücbir sebep sayılamaz. ...” görüşünü benimsemiştir. Bu karara göre bilimsel metodların gelişmesi ile ortaya konan maddî gerçek kesin hükmü ortadan kaldırmayacaktır.

Bilimsel yöntemlerin gelişmesi ile ortaya çıkan her türlü şüpheden uzak maddî gerçeğe rağmen kesin hükmün kanunî hakikat vasfının korunmasının gerekli olduğuna karar veren bu yargısal anlayış öğretide eleştirilmiştir. İsabetli olarak belirtildiği gibi ilgilinin kesin hükümden sonra geliştirilen yöntemlere göre aldığı belgeyi hükümden önce alamamış olmasında kendisinin hiçbir kusuru yoktur. Bu nedenle ilgili için bir mücbir sebebin varlığı kabul edilmelidir. Yargıtayın mücbir sebebin olmadığına değil de yargılama sırasında böyle bir belgenin bulunmadığı gerekçesine dayanması da mümkündü. Ancak belgenin içeriğini oluşturan verilerin hükümden önce mevcut olduğu gerçeği karşısında yargılama sırasında belgenin var olmadığı itirazı da yersiz kalacaktır.(38) Tıbbî verilere göre baba sayılamayan bir kimseyi sırf kesin hükme sadakat prensibine aşırı bağlılık nedeni ile hukuken baba saymakta ısrar etmek adalet duygularını derinden yaralayan bir sonuç ortaya çıkaracaktır.(39) Ayrıca usulüne uygun olarak yapılan DNA incelemesinin yukarıda açıklandığı gibi kesinlik ortaya koyan bir teknik olduğu gerçeği de dikkate alınmalıdır.

Türk kanun koyucusu Alman kanun koyucusu gibi bu yönde yeni bir düzenleme getirinceye kadar Yargıtay’ın DNA incelemesi sonucunu gösteren belgeyi HUMK’un m. 445-1 de belirtilen belge gibi nitelendirerek yargılamanın yenilenmesine olanak tanıması gerektiği görüşüne(40) biz de katılıyoruz.

2. Ceza yargılamasında DNA testi nedeniyle yargılamanın yenilenmesi

CMUK’ta yargılamanın yenilenmesi sebepleri sanığın lehine ve aleyhine olmak üzere iki ayrı grupta düzenlenmiştir. Bu nedenle dava sırasında mevcut verilerin kararın kesinleşmesinden sonra gelişen teknikler nedeniyle daha güvenilir şekilde değerlendirilmesi sonucu ilk verilen karara aykırı sonuç çıkmasının yargılamanın yenilenmesi sebebi teşkil edip etmeyeceği sorununu bu ikili ayrıma göre incelemek gerekmektedir.

CMUK’un 327’nci maddesinin 5’inci bendine göre “Yeni vakıalar ve yeni deliller dermeyan edilip de bunlar yalnız başına veya evvelce irat edilen delillerle birlikte nazara alındıkları takdirde sanığın beraatini veya daha az bir cezayı havi kanun hükmünün tatbiki ile mahkûm olmasını istilzam edecek mahiyette olursa ...” bu sanık lehine bir yargılamanın yenilenmesi sebebi teşkil edecektir. Görüldüğü üzere kanun hükmü sanık lehine yargılamanın yenilenmesi sebebi olarak sanığın hukukî durumunu etkileyen yeni kanıt ve olayların ortaya çıkmasını yeterli görmüş, bu kanıt ve olayların muhakeme sırasında mevcut olmasını aramamıştır. Ayrıca yine HUMK’tan farklı olarak bu kanıt ve olayların mücbir sebep nedeniyle ilk yargılama sırasında ileri sürülememiş olmasına da gerek yoktur. Bu nedenle ceza yargılaması açısından DNA incelemesi sonucunu gösteren belgelerin sanık lehine bir yargılamanın yenilenmesi sebebi olacağından şüphe etmemek gerekir.

Sanık aleyhine yargılamanın yenilenmesi sebeplerini düzenleyen CMUK’un 330’uncu maddesinde yargılamanın yenilenmesi sebepleri daha dar tutulmuş olup bu sebepler arasında 327’nci maddenin 5’inci bendine benzer bir hükme yer verilmemiştir. Bu nedenle ilk yargılama kesin hükümle sonuçlandıktan sonra ortaya çıkan yeni delil ve olaylara dayanılarak sanık aleyhine yargılamanın yenilenmesi yoluna gidilemez. Dolayısıyla beraat kararını içeren kesin hükümden sonra yapılan DNA incelemesi sanığın mahkûmiyetini gerektirecek içerikte olsa bile bu durum yargılamanın yenilenmesi sebebi oluşturmayacaktır.

Sonuç

DNA incelemesi ispat hukukunda yakın zamanlarda kullanılmaya başlanan bir ispat aracıdır. İsabet yüzdesi açısından klâsik tekniklere göre üstün olan bu metot pahalı oluşu ve Türkiye’nin her yerinde yapılamaması nedeniyle gerektiği ölçüde yaygın olarak kullanılamamaktadır. Ayrıca Türk popülasyonunun allel ve genotip frekanslarının tespiti için yapılması gereken istatistiklerin de yeterli olduğu söylenemez. Bu nedenle DNA incelemesi sonucunda verilen bilirkişi raporlarının doğruluğu ve güvenilirliği konusunda tereddüt bulunduğu takdirde yeni DNA analizleri yapılmalıdır. DNA testlerinin doğruluğunun adlî soruşturma ile teyit edilmesi şart değilse de adlî soruşturma ile açıkça çelişen ya da DNA analizi sonucunda verilen bilirkişi raporu dışında dosyada başka delil bulunmayan hallerde sonuçların kontrol ettirilmesi gerektiği kanısındayız.

DNA inceleme yöntemleri sürekli olarak bir gelişim içindedir. Buna bağlı olarak bir DNA laboratuvarının yöneticisinin veya yardımcı sağlık personelinin mevcut en yeni bilgileri öğrenme sorumluluğu vardır. Bu nedenlerden dolayı diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de klinik uygulamalı moleküler genetik, adlî tıp ve hukuk alanlarında öncü kişilerin biraraya gelerek DNA testi ile ilgili sorunları tartışmaları, gerekirse bazı ülkelerde olduğu gibi “Ad Hoc” komiteleri oluşturarak “adlî ve klinik amaçlı DNA analizleri” konularının yasal yönleri üzerinde çalışmaları(41) ve bu incelemeler için birtakım standartlar getirmelerinde zorunluluk vardır.

Olması gereken hukuk açısından ise kesin hükümden sonra yapılan DNA testinin sonucunun kesin hükümle çelişmesi halinde bunun HUMK’ta bir yargılamanın yenilenmesi sebebi olarak düzenlenmesinde zorunluluk vardır. Maddî gerçeğe aykırılığı açıkça belli olan bir mahkeme kararına kanunî hakikat vasfı tanımakta ısrar etmek hukuksal bağnazlıktır. Bu konuda açık bir düzenleme yapılasıya kadar da Yargıtayın HUMK’un 445’inci maddesinin 1’inci bendini amacına uygun şekilde yorumlayarak yargılamanın yenilenmesi yolunu açması isabetli olacaktır. Diğer taraftan DNA testi yapılması sırasında mahkemenin gerektiğinde bireylere karşı zor kullanılmasına karar verme yetkisine sahip olduğuna ilişkin açık bir düzenleme yapılması çağdaş eğilimlere ve Anayasal ilkelere uygun bir davranış olacaktır.



KAYNAKÇA

Arslan, R., Medenî Usul Hukukunda Yargılamanın Yenilenmesi, Ankara 1977

Erten, R-Acır,

B.-Taşveren, S., Gen (DNA) Testinin İspat Hukuku Açısından Değerlendirilmesi, AÜ HFD, 1996/45, S.1-4, (Ayrı Bası) Ankara 1998.

Karayalçın,Y., Hukukda Öretim-Kaynaklar-Metot, Ankara 1994

Konuralp, H., İspat Hukukunun Zorlanan Sınırları, Ankara 1999

Kunter, N., Ceza Muhakemesi Hukuku, İstanbul 1989

Kuru, B., Hukuk Muhakemeleri Usulü El Kitabı, Ankara 1995

Özçelik, T., DNA Promorfizmi ve Tıbbî Önemi (DNA), Hacettepe Tıp Dergisi, S.1996/27(1), s.72-76.

Özçelik, T., Adlî amaçlı DNA Analizleri(Adlî), Hacettepe Tıp Dergisi, S.1996/27(2), s.50-55.

Pandian, S. K., DNA Fingerprint : Its Debut in India, Adlî Tıp Dergisi, S.1989/1-2, s.13

O’Reilly,G.W., A Second Chance For Justice, Judicature Volume 81, Number 3, November-December 1997, s.114-116.

Tekinay, S.S., Türk Aile Hukuku, İstanbul 1990

Tezok,Ö., Genetikte Temel Prensipler, Bursa Üniversitesi Yayınları, Bursa 1977

Ülküer, Ü./

Menevse, S., The Distribution of the HLA-DQ alleles and genotypes in the Turkish Population as determined by the use of DNA amplification and allele- specific oligonucleotides, Science & Justice, S.1995/35 (4), s.259-262




DoLaNTiN isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı
Reklam Alanı
Yeni Konu Aç Cevap Yaz

Etiketler
alanindaki, dna, hukuk, incelenmesinin, işlevi


Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)
 
Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
Konu Acma Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı
Trackbacks are Açık
Pingbacks are Açık
Refbacks are Açık


Forum Renkli Sosyal Medya
Forumrenkli Facebook Forumrenkli Twitter Forumrenkli RSS
Forum Renkli Desteklediklerimiz

Forum Renkli Yasal Uyarı!

Forum Renkli Türkiye'nin en renkli eğlence ve bilgi paylaşım platformudur. Hukuka, yasalara, telif ve kişilik haklarına bağlıdır. "5651 sayılı yasada" belirtilen "Yer Sağlayıcı" olarak hizmet sunmaktadır. İlgili yasaya göre site yönetiminin tüm içerikleri kontrol etme yükümlülüğü yoktur. Bu sebep ile sitemiz, uyarıları dikkate alarak yasa dışı paylaşımlar hakkında gerekli işlemleri yapmaktadır. Oluşabilecek yasal sorumluluklar "Üyelerimize" aittir.

Forum Renkli; Arkadaşlık, Dostluk, Eğlence, Paylaşım, Msn Nickleri, Msn Sözleri, Msn Avatarları, Ödüllü Yarışmalar, Msn Sözleri, Şiirler, Şarkılar, Moda, Sağlık, Tv, Dizi, Film, Komik, Komik Resimler, Komik Videolar, Haberler, Spor Haberleri ve Güncel Bilgi Paylaşımı gibi konuların kullanıcıları tarafından önceden onay almadan anında yayınlayabildikleri bir forumdur.

Copyright© 2011 - 2013, ForumRenkli.com® Tüm Hakları Saklıdır.


Forum Renkli Alexa Forum Renkli Sitemap



vBulletin® Version 3.8.7 ile güçlendirilmiştir.
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd
Inactive Reminders By Realdizayn

Search Engine Optimization by vBSEO 3.6.1 ©2011, Crawlability, Inc.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 506 507 508 509 510 511 512 513 514 515 516 517 518 519 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 530 531 532 533 534 535 536 537 538 539 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 550 551 552 553 554 555 556 557